Dikke darm

Darmperistaltiek

Peristaltiek is het samentrekken van spieren in de darmen waardoor het voedsel in de darmen verder wordt voortbewogen. Bij sommige personen wordt de peristaltiek gestimuleerd door koffie.

  • Bij een onderzoek onder 99 personen bleek dat koffie de darmbeweging bij 29% van de personen stimuleerde (Sloots, 2005).
  • Er is onderzoek gedaan waarbij het effect van cafeïnehoudende en cafeïnevrije koffie op de darmperistaltiek werd vergeleken met dezelfde hoeveelheid heet water of een volledige maaltijd van 1000 calorieën. Hieruit bleek dat het effect van cafeïnehoudende koffie even sterk was als de maaltijd, 60% sterker dan water en 23% sterker dan cafeïnevrije koffie (Pandeya, 2011).
  • Verder onderzoek heeft uitgewezen dat zowel sterke koffie als heet water een significant effect hebben op de darmperistaltiek (Shimamoto, 2013).

Niets wijst erop dat koffie bij gezonde volwassenen diarree kan veroorzaken en er kunnen geen conclusies worden getrokken over de rol van koffieconsumptie bij constipatie aangezien deze afhankelijk is van de oorzaak en ernst van de constipatie.

Prikkelbare darm syndroom

Prikkelbare darm syndroom (PDS) is een chronische verstoring van de darm. De oorzaak ervan is vaak lastig vast te stellen. Patiënten beschrijven symptomen als een afwijkende stoelgang, maagpijn en een opgeblazen gevoel - klachten die ook kunnen worden ervaren door personen die geen last hebben van PDS.

  • Bij een screening in het kader van een Nederlands onderzoek bleek geen verband tussen PDS en koffieconsumptie.
  • Een Zweeds onderzoek wees uit dat 63 procent van de mensen met PDS dacht dat hun klachten verband hielden met maaltijden, met name voedsel dat rijk was aan koolhydraten en vet (Shimamoto, 2013). Binnen deze groep werd koffie door 10% van de patiënten geassocieerd met ernstige klachten als dyspepsie en maagpijn.

Colorectaal kanker (dikke darmkanker)

Vier grootschalige literatuurstudies (Yu, 2011a, Tavani, 2004, Giovannucci, 1998, Galeone, 2010) wijzen op een gunstig effect van gematigde koffieconsumptie op de kans op colorectaal kanker, waardoor koffieconsumptie in verband wordt gebracht met een mogelijk verlaagde kans op darmkanker.

  • Er lijkt sprake te zijn van een bescheiden gunstig effect van matige koffieconsumptie op het risico op colorectale kanker. In 2004 is een meta-analyse gepubliceerd van koffie en colorectale kanker (Tavani, 2004). Deze omvatte drie cohortonderzoeken en vijftien case-control onderzoeken uit Japan, acht Europese landen, Argentinië en de VS, en 8.713 gevallen van kanker onder 147.227 proefpersonen. Volgens de auteurs bestond er heterogeniteit in studie opzet. Uit de cohortonderzoeken bleek geen verband, terwijl de case-control onderzoeken een relatief risico aantroffen lager dan 1. Een eerdere meta-analyse van vijf cohortonderzoeken en twaalf case-control onderzoeken, waaronder 6.192 gevallen van colorectale kanker, vond een 24 procent lager risico (relatief risico 0,76) onder patiënten die veel koffie consumeerden (minstens 4 kopjes per dag) ten opzichte van niet-koffiedrinkers (Giovannucci, 1998).
  • Ook een recente meta-analyse uit 2010 (Galeone, 2010) van 24 case-control onderzoeken meldde een risicoverlaging van 17 procent bij koffiedrinkers vergeleken met niet-koffiedrinkers, waarbij het risico per geconsumeerd kopje koffie met zes procent afnam, en 30 procent minder risico (relatief risico 0,70) op colorectale kanker bij de grootste koffiedrinkers.
  • Twee Japanse cohortonderzoeken onder respectievelijk 31.550 en 96.000 proefpersonen meldden een risicoverlaging van 56 procent bij drie of meer kopjes per dag, maar uitsluitend bij vrouwen (Oba, 2006Lee, 2007a).
  • Onlangs werd bij een vierde meta-analyse van vijftien cohortonderzoeken naar koffieconsumptie en colorectale kanker een omgekeerd verband aangetroffen tussen koffie-inname en het risico op colorectale kanker (Yu, 2011b).

Op één meta-analyse (Galeone, 2010) na is er geen dosisresponsrelatie waargenomen, wat een aanwijzing kan zijn voor een drempeleffect of voor een verschil tussen koffiedrinkers en niet-koffiedrinkers (Arab, 2010). Het verlaagde risico is consistent in alle studies ondanks verschillen in studie opzet (ziekenhuis- versus populatie gebaseerd), in geografische regio’s en diverse verstorende variabelen en lijkt daardoor te wijzen op een werkelijk beschermend effect van koffie. Het kan echter niet uitgesloten worden dat het deels het gevolg kan zijn van een lagere koffieconsumptie door patienten na aanvang van symptomen (Galeone, 2010).

Het omgekeerde verband tussen koffieconsumptie en het risico op colorectale kanker wordt toegeschreven aan een aantal factoren (Tavani, 2004, Giovannucci, 1998, Galeone, 2010, Kang, 2011), waaronder:

  • De anticarcinogene eigenschappen van diterpenen en antioxidanten in koffie
  • Het vermogen van koffie om de excretie op te wekken van biliaire zuren en neutrale sterolen in de colon
  • Stimulatie van de darmmotiliteit, waardoor mutagenen korter in contact staan met het darmslijmvlies
  • De remmende werking van cafeïne op de groei van darmkankercellen.

Overige darmstoornissen

Er bestaat nog een groot aantal darmstoornissen met uiteenlopende oorzaken, waaronder diverticulitis (uitstulpingen in de dikke darm) en inflammatoire darmziekten, met als belangrijkste de ziekte van Crohn en ulceratieve colitis (ontstekingen in de dikke darm). Er zijn geen aanwijzingen dat koffie van invloed is op het verloop hiervan.


Deze informatie is bedoeld voor gezondheidsprofessionals. © 2015, Kenniscentrum Koffie en Gezondheid